Seyahat Enfeksiyonlarından Korunma Küreselleşen Dünyada Artan Riskler ve Koruyucu Yaklaşımlar
Covid-19 pandemisiyle birlikte dünya, enfeksiyon hastalıklarının artık yalnızca belirli coğrafyaların sorunu olmadığını çok net biçimde deneyimledi. Bir solunum yolu virüsünün kısa süre içerisinde tüm kıtalara yayılması; sağlık sistemlerini, ekonomileri ve günlük yaşamı derinden etkiledi. Pandemi sonrası dönemde ise medyada sıkça yer alan Ebola, Hantavirüs, kuş gribi ve benzeri enfeksiyon haberleri toplumdaki kaygıyı artırmaya devam ediyor.
Oysa bugün adını daha sık duyduğumuz birçok enfeksiyon etkeni aslında yeni değildir. Ebola virüsü 1976’dan, Hantavirüsler ise 20. yüzyılın ortalarından beri bilinmektedir. Bu enfeksiyonların büyük bölümü uzun yıllar boyunca dünyanın belirli bölgelerinde sınırlı kalmış, yani “endemik” olarak seyretmiştir. Ancak günümüzde artan uluslararası seyahatler, göç hareketleri, ticaret ağları ve hızlı ulaşım sistemleri nedeniyle enfeksiyonlar da küreselleşmiştir. Dünyanın herhangi bir bölgesinde ortaya çıkan bir salgın haberi artık saatler içinde tüm insanlığa ulaşmaktadır.
Bu nedenle günümüzde seyahat sağlığı yalnızca bireysel bir konu değil, küresel halk sağlığının önemli bir parçası hâline gelmiştir.
Seyahat Enfeksiyonları Nedir?
Seyahat enfeksiyonları; kişinin bulunduğu bölgede sık görülmeyen ancak seyahat edilen ülkede yaygın olarak bulunan enfeksiyon hastalıklarıdır. Özellikle tropikal ve subtropikal bölgelere yapılan seyahatlerde risk belirgin şekilde artmaktadır.
En sık görülen seyahat ilişkili enfeksiyonlar şunlardır:
- Seyahat ishali
- Üst solunum yolu enfeksiyonları
- Covid-19 ve diğer viral enfeksiyonlar
- Sıtma (Malarya)
- Dengue ateşi
- Sarı humma
- Tifo
- Hepatit A
- Kolera
- Chikungunya
- Zika virüsü enfeksiyonu
Bazı enfeksiyonlar hafif seyretse de özellikle bağışıklık sistemi zayıf kişilerde ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir.
Seyahatlerde Enfeksiyon Riski Neden Artıyor?
World Health Organization (WHO) ve Centers for Disease Control and Prevention (CDC) verilerine göre:
- Küresel seyahat hacmi her yıl artmaktadır.
- Hava ulaşımı sayesinde enfeksiyonlar saatler içinde kıtalar arasında taşınabilmektedir.
- İklim değişikliği sivrisinek ve kene kaynaklı hastalıkların yayılım alanını genişletmektedir.
- Antibiyotik direnci enfeksiyonların tedavisini zorlaştırmaktadır.
Güncel çalışmalarda, gelişmekte olan ülkelere seyahat eden kişilerin yaklaşık %43-79’unda seyahat sırasında veya dönüş sonrasında sağlık problemi geliştiği bildirilmektedir. En sık görülen tablolar arasında seyahat ishalleri, solunum yolu enfeksiyonları ve cilt hastalıkları yer almaktadır.
Seyahat Tıbbı
Son yıllarda “Seyahat Tıbbı” adı verilen disiplin önem kazanmıştır. Uluslararası Seyahat Tıbbı Derneği (ISTM), seyahat eden kişilerin korunması, enfeksiyonların ülkeler arasında taşınmasının önlenmesi ve risk analizlerinin yapılması amacıyla rehberler yayımlamaktadır. CDC, WHO ve ECDC gibi kurumlar da seyahat sağlığına ilişkin güncel risk haritaları, aşı önerileri ve profilaksi rehberleri hazırlamaktadır.
Ülkemizde uluslararası seyahatlere çıkacak olanlar, resmi olarak gideceği yeri ve kalacağı tarihi bizzat dilekçe ile İl Sağlık Müdürlüklerine (Bulaşıcı Hastalıklar ve Sıtma Savaş Daire Başkanlığı) başvurduklarında gerekli ilaçlar temin edilebilmektedir.Ayrıca, T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TÜRKİYE HUDUT VE SAHİLLER SAĞLIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SEYAHAT SAĞLIĞI EL KİTABI ilgili web sitesinde ayrıntılı açıklamalar yapmaktadır.
Seyahat Öncesi Sağlık Kontrolü Neden Önemlidir?
Seyahatten önce yapılacak sağlık değerlendirmesi, birçok enfeksiyon hastalığının önlenmesini sağlayabilir.
Özellikle aşağıdaki durumlarda seyahat öncesi enfeksiyon danışmanlığı önerilmektedir:
- Afrika, Güney Amerika ve Güneydoğu Asya seyahatleri
- Hac ve umre ziyaretleri
- Tropikal bölgelere uzun süreli seyahat
- Kronik hastalığı bulunan kişiler
- Gebeler
- Çocuklar ve ileri yaş bireyler
- Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar
Uzmanlar, seyahatten yaklaşık 4-8 hafta önce sağlık değerlendirmesi yapılmasını önermektedir.
Seyahat Öncesi Yapılması Gerekenler
1. Seyahat Aşılarının Planlanması
Gidilecek ülkeye göre aşağıdaki aşılar önerilebilir:
- Hepatit A ve B aşısı
- Sarı humma aşısı
- Tifo aşısı
- Tetanoz-Difteri aşısı
- Menenjit aşısı
- Kuduz aşısı
- Japon ensefaliti aşısı
- Covid-19 aşısı
Bazı ülkeler giriş sırasında uluslararası aşı sertifikası talep etmektedir.
2. Koruyucu İlaç Kullanımı (Kemoprofilaksi)
Bazı enfeksiyon hastalıklarında koruyucu ilaç kullanımı gerekebilir.
Özellikle:
- Sıtma riski bulunan bölgelerde antimalaryal ilaçlar
- Yüksek riskli bölgelerde özel profilaktik tedaviler
- Seyahat ishallerine yönelik koruyucu öneriler kişiye özel olarak planlanmalıdır.
3. Seyahat Sırasında Alınması Gereken Önlemler
Kişisel Hijyen Önlemleri
Seyahat enfeksiyonlarından korunmada en önemli yöntemlerden biri hijyen kurallarına dikkat edilmesidir.
Dikkat edilmesi gereken temel kurallar:
- Güvenli içme suyu tüketin
- Açıkta satılan yiyeceklerden kaçının
- İyi pişmemiş et ve deniz ürünlerini tüketmeyin
- Düzenli el hijyeni sağlayın
- Sivrisinek ve kene temasından korunun
- Böcek kovucu ürünler kullanın
- Tropikal bölgelerde cibinlik tercih edin
WHO güvenli gıda tüketimi ile ilgili bazı öneriler yayınlamıştır:
• İyi pişmiş ve sıcak servis yapılan gıdaları seçin (çorba, pilav, makarna)
• Meyve, fındık ve kalın kabuklu sebzeleri yiyin, kendiniz kabuğunu soyun
• Konserve gıdaları tercih edin
• Her fırsatta ellerinizi yıkayın
• Eğer öneriliyorsa profilaktik ilaç kullanın
• Lifli, çiğ sebze ve salatalardan kaçının
• İnce kabuklu meyvelerden kaçının
• Pişmemiş-çiğ, az pişmiş et ve et ürünlerinden, krema, mayonezli salatalardan kaçının
• Kirletilmiş bölgelerde yakalanan ve az pişmiş deniz ürünlerinden kaçının
• Pastörize edilmemiş süt ürünlerini kullanmayın, yumuşak peynirleri yemeyin
• Rus salatası gibi çiğ materyal içeren ve elle hazırlanan yiyeceklerden kaçının
• Sokakta satılan yiyecekleri tüketmeyin.
• Güvenliğinden şüpheli olduğunuz içme sularını kaynatın; kaynatmak mümkün değilse, onaylı ve iyi bakımlı bir filtre ve/veya bir dezenfektan ajan kullanılabilir.
• Güvenli bir sudan olmayan buzları kullanmayınız.
• Güvenli olmayan su ile dişlerinizi fırçalamayınız
“Kaynat, kabuğunu soy, bunları yapamıyorsan yeme-içme unut gitsin”
Seyahat Sonrası Belirtiler Göz Ardı Edilmemelidir
Seyahat dönüşünde aşağıdaki belirtiler varsa mutlaka sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- Ateş
- Uzamış ishal
- Cilt döküntüsü
- Solunum sıkıntısı
- Halsizlik
- Sarılık
- Lenf bezi şişliği
Bazı tropikal enfeksiyonlar seyahatten günler hatta haftalar sonra belirti verebilir.
Seyahat Sağlığı ve Laboratuvar Hizmetleri
Laboratuvarımızda seyahat ilişkili enfeksiyonların tanısına yönelik güncel laboratuvar testleri uygulanmaktadır.
Hizmetlerimiz arasında:
- Seyahat öncesi danışmanlık
- Enfeksiyon risk değerlendirmesi
- Serolojik testler
- PCR temelli moleküler tanı yöntemleri
- Hepatit taramaları
- Tropikal enfeksiyon testleri
- Covid-19 ve solunum paneli analizleri yer almaktadır.
Sonuç
Modern dünyada seyahat etmek artık yaşamın doğal bir parçasıdır. Ancak artan küresel hareketlilik, enfeksiyon hastalıklarının yayılım riskini de artırmaktadır. Seyahat öncesinde alınacak doğru önlemler, yapılacak sağlık değerlendirmesi ve uygun aşılamalar sayesinde birçok enfeksiyon hastalığından korunmak mümkündür.
Seyahat öncesi danışmanlık, koruyucu hekimliğin önemli bir parçasıdır. Güvenli bir seyahat için güncel sağlık önerilerine uygun hareket edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Kaynaklar