“Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) resmi internet sitesinde yayımlanan habere göre; dünya liderleri, gelecekte yaşanabilecek pandemilere karşı küresel hazırlığı güçlendirme konusundaki taahhütlerini yeniledi.”
BM Genel Kurulu’nun 2. Üst Düzey Toplantısı, COVID-19’dan çıkarılan dersler ve uluslararası sağlık iş birliğinde son dönemde kaydedilen ilerlemeler ışığında, pandemilerin önlenmesi, hazırlık ve müdahale konusunda küresel eylemin gerekliliğini vurguladı.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda (BM Genel Kurulu) bir araya gelen siyasi liderler, gelecekteki pandemilere karşı dünyayı daha güvenli hâle getirme konusundaki taahhütlerini yenileyerek pandemilerin önlenmesi, hazırlık ve müdahale (PPPR) alanında sürdürülebilir ve daha eşitlikçi yatırımlar ile eylemlere ihtiyaç olduğunu vurguladı.
BM Genel Kurulu bugün, COVID-19 pandemisinin ortaya çıkardığı zorluklar ve küresel sağlık güvenliğindeki eksikliklere yanıt olarak 2023 yılında gerçekleştirilen ilk toplantının ardından, PPPR konusundaki ikinci Üst Düzey Toplantısı’nı gerçekleştirdi. Ülkeler, PPPR’nin güçlendirilmesinin yalnızca bir sağlık meselesi olmadığını; toplumların ve ilgili tüm sektörlerin katılımıyla bütüncül bir kamu yönetimi ve toplum yaklaşımı gerektirdiğini vurguladı.
Liderler, pandemi tehditlerinin tespit edilmesi, bu tehditlere hazırlık yapılması ve müdahale edilmesine yönelik küresel sistemleri güçlendirmek amacıyla son üç yılda kaydedilen ilerlemeleri kabul etti. Bu ilerlemeler arasında DSÖ Pandemi Anlaşması’nın kabul edilmesi ve Uluslararası Sağlık Tüzüğü’nde (2005) yapılan değişiklikler de yer aldı. Salgın ve pandemi sürveyansı, patojen paylaşımı ve aşı, tedavi ve tanı ürünlerinin yerel üretimine odaklanan küresel merkezlerin kurulmasıyla PPPR kapasitesi ve altyapısı da geliştirildi.
Bugünkü toplantıda konuşan Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus ise kaydedilen ilerlemenin sürdürülebilmesi ve dünyanın COVID-19 benzeri tehditlere karşı daha iyi hazırlanabilmesi için eylemlerin ve yatırımların devam etmesi gerektiğini belirtti. COVID-19’un 2020 ile 2023 yılları arasında 20 milyondan fazla fazladan ölümle ilişkilendirildiği ve küresel ekonomide 10 trilyon ABD dolarının üzerinde kayba yol açtığı ifade edildi.
Dr. Tedros şu ifadeleri kullandı:
“COVID-19 pandemisi, küresel sağlık güvenliğindeki kırılganlıkları ortaya çıkardı ve daha da derinleştirdi; dünyaya pek çok acı ders verdi. Bugün ortaya konan siyasi kararlılık, bu dersleri yansıtıyor ve yerel ve ulusal kapasitelerin oluşturulması ve güçlendirilmesi, dayanıklı sağlık sistemlerine yatırım yapılması ve ürünlere, araçlara ve kaynaklara eşit erişimin genişletilmesi konusunda somut, ölçülebilir ve acil eylemlere yönelik önemli taahhütler içeriyor.”
Ülkeler ayrıca, DSÖ Pandemi Anlaşması’nın eki kapsamında Patojenlere Erişim ve Fayda Paylaşımı (Pathogen Access and Benefit-Sharing – PABS) sisteminin oluşturulmasına yönelik müzakerelerin başarıyla ve acilen tamamlanması gerektiğini vurguladı. Söz konusu müzakereler hâlen DSÖ üye devletleri arasında devam ediyor.
PABS ekinin amacı, pandemi potansiyeli taşıyan patojenlerin zamanında paylaşılmasına ve bunların kullanımından doğan faydaların paylaşımına yönelik bir sistemin hayata geçirilmesini sağlamaktır. Bu sistem; araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin yanı sıra söz konusu patojenlerden geliştirilen aşıların, ilaçların, tanı ürünlerinin ve diğer sağlık ürünlerinin zamanında ve eşitlikçi biçimde paylaşılmasına olanak sağlayacaktır.
Ekin Mayıs 2027’de gerçekleştirilecek Dünya Sağlık Asamblesi’nde kabul edilmesi, DSÖ üye devletlerinin DSÖ Pandemi Anlaşması’nı ulusal düzeyde onaylama süreçlerini başlatabilmeleri açısından gereklidir.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres adına konuşan BM Genel Sekreter Yardımcısı Amina Mohammed şu ifadeleri kullandı:
“Müzakereleri devam eden Patojenlere Erişim ve Fayda Paylaşımı Sistemi, DSÖ Pandemi Anlaşması’nın tüm potansiyelinin ortaya çıkarılması açısından kritik öneme sahip. Kaybedecek zamanımız yok. Üye devletleri bu çalışmaları hızlandırmaya çağırıyorum. Bunu tamamlayalım. Dünyanın beklediği Pandemi Anlaşması’nı hayata geçirelim.”
Bildirge, ulusal sağlık güvenliğinin yalnızca küresel dayanışmayla sağlanabileceğini ve sınır ötesi tehditlere karşı toplumları ve ülkeleri korumak için uluslararası iş birliğinin vazgeçilmez olduğunu vurguluyor.
Pandemilerin önlenmesinin bir salgın ortaya çıkmadan çok önce başladığını kabul eden bildirgede; insan, hayvan ve çevre sağlığı arasındaki bağlantıları ele alan Tek Sağlık (One Health) yaklaşımının önemi de vurgulanıyor.
Toplantının açılışında konuşan 81. BM Genel Kurulu Başkanı Dr. Khalilur Rahman, gelecekte ortaya çıkması kaçınılmaz olan pandemilere karşı dünyayı koruyabilmek için uluslararası iş birliğinin şart olduğunu belirtti. Dr. Rahman; aşılara, tanı araçlarına, tedavilere ve diğer temel tıbbi ürünlere eşit ve zamanında erişimin sağlanmasının, sağlık sistemlerinin güçlendirilmesinin ve insanları ve toplumları desteklemek amacıyla devam eden finansman açıklarının kapatılmasının önemini vurguladı.
Dr. Rahman toplantıda şu ifadeleri kullandı:
“Bilgiye sahibiz, araçlara sahibiz, bilime ve uzmanlığa sahibiz ve COVID-19’dan çıkardığımız ağır derslere sahibiz. Bunları kendimiz, ailelerimiz ve sevdiklerimiz için kullanalım. Aynı zamanda kaybettiğimiz insanların anısına ve gereksiz yere acı çeken herkes için de harekete geçelim.”
Birleşmiş Milletler Ekonomik ve Sosyal Konseyi (ECOSOC) Başkanı Büyükelçi Amar Bendjama ise pandemilere hazırlık, önleme ve müdahalenin 2030 Gündemi’nin ilerletilmesi ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nda ilerleme sağlanması açısından kritik önem taşıdığını belirtti.
Büyükelçi Bendjama şu ifadeleri kullandı:
“Bu durum; eşitliğin gözetildiği, dayanıklı sağlık sistemlerine, teknolojiye erişime, önlemeye ve erken uyarı sistemlerine sürdürülebilir yatırımların yapıldığı, bütünleşik ve yeterli finansmanla desteklenen eylemleri gerekli kılıyor. ECOSOC; üye devletleri, Birleşmiş Milletler sistemini ve diğer paydaşları bir araya getirerek bu alanda politika uyumunu ve koordineli eylemleri güçlendirme konusunda kritik bir role sahiptir.”
Gün boyunca devam eden görüşmelerde Üst Düzey Toplantı’ya katılan liderler; önleme, hazırlık ve müdahalenin yalnızca kriz dönemlerinde değil, krizler arasındaki yıllarda da sürdürülebilir bir siyasi öncelik olarak ele alınması gerektiğini vurguladı.
Liderler, gelecekteki pandemilere karşı dünyayı korumanın sürdürülebilir siyasi liderlik, uluslararası iş birliği ve uzun vadeli yatırım gerektirdiğinin altını çizdi.
Editörlere notlar
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun Pandemilerin Önlenmesi, Hazırlık ve Müdahale konulu ikinci Üst Düzey Toplantısı, 25 Eylül 2026 tarihinde New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde gerçekleştirilmektedir.
Toplantıda, 2023 yılında düzenlenen Üst Düzey Toplantı’dan bu yana kaydedilen ilerlemeler değerlendirilmekte ve eşitlik, dayanışma, çok taraflı iş birliği ve sürdürülebilir yatırımlar yoluyla pandemilerin önlenmesi, hazırlık ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesine odaklanan bir Siyasi Bildirge ele alınmaktadır.
Bildirgenin daha ayrıntılı değerlendirilmek üzere Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na sunulması beklenmektedir.
Üst Düzey Toplantı’nın genel teması; eşitlik ve dayanışma ilkeleri doğrultusunda pandemilerin ve halk sağlığı acil durumlarının önlenmesi, bunlara hazırlık yapılması ve müdahale edilmesi için çok taraflı ve nesiller arası bir yaklaşımın geliştirilmesidir.
Toplantı kapsamında ayrıca iki çok paydaşlı panel gerçekleştirilmektedir:
- Pandemilerin önlenmesi, hazırlık ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi için gerekli çok taraflı eylemler,
- Kapasite ve finansman da dâhil olmak üzere sürdürülebilirlik ve öngörülebilirlik yoluyla kritik araçlara eşit erişimin nasıl sağlanacağı.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Hakkında
Tüm insanların esenliğini amaçlayan ve bilimsel verileri rehber alan Dünya Sağlık Örgütü, herkesin, her yerde güvenli ve sağlıklı bir yaşam için eşit fırsatlara sahip olmasını sağlamak amacıyla küresel çalışmalara liderlik eder ve destek verir.
DSÖ, Birleşmiş Milletler’in sağlık alanındaki kuruluşudur. 150’den fazla lokasyonda ülkeleri, ortakları ve insanları bir araya getirerek sağlık acil durumlarına yönelik küresel müdahaleye öncülük eder; hastalıkları önlemeye, sağlık sorunlarının temel nedenlerini ele almaya ve ilaçlara ve sağlık hizmetlerine erişimi genişletmeye yönelik çalışmalar yürütür.
DSÖ’nün misyonu, tüm ülkelerin sağlığı geliştirmelerini, sağlık hizmeti sunmalarını ve toplum sağlığını korumalarını desteklemektir.
2026 Dünya Sağlık Günü’nün teması olan “Sağlık İçin Birlikte. Bilimin Yanında Ol.”, sağlığın ve esenliğin korunmasında bilimin temel rolünü vurgulamak amacıyla yıl boyunca sürdürülecek bir kampanyayı ifade etmektedir.