Kalp damar hastalıkları dünyada en sık görülen sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Risk değerlendirmesinde kolesterol testleri önemli bir yere sahip olsa da günümüzde yalnızca LDL kolesterol düzeyine bakmak yeterli görülmemektedir.
Kişinin yaşı, tansiyonu, sigara kullanımı, diyabet varlığı, aile öyküsü ve yaşam tarzı gibi faktörler toplam kardiyovasküler riski etkileyebilir. Bu nedenle bazı kişilerde kolesterol değerleri normal olmasına rağmen risk beklenenden yüksek olabilir.
Son yıllarda geliştirilen bazı biyobelirteçler, kardiyovasküler riskin daha ayrıntılı değerlendirilmesine katkı sağlayabilmektedir.
Lipoprotein A, büyük ölçüde genetik olarak belirlenen özel bir lipoproteindir. Yüksek düzeyleri erken yaşta kalp krizi, koroner arter hastalığı ve inme riski ile ilişkilendirilmektedir. Özellikle ailede erken yaşta kalp damar hastalığı öyküsü bulunan kişilerde değerlendirilmesi önerilmektedir.
ApoB, damar duvarında birikebilen ve ateroskleroz gelişimine katkıda bulunan lipoprotein parçacıklarının sayısı hakkında bilgi sağlar.
ApoA1, HDL kolesterolün temel protein bileşenidir ve kolesterolün damarlardan uzaklaştırılmasına yardımcı olan koruyucu mekanizmalarla ilişkilidir.
ApoB/A1 oranı, damar açısından risk oluşturan parçacıklar ile koruyucu lipoproteinler arasındaki dengeyi göstermeye yardımcı olur. Yüksek oranlar artmış kardiyovasküler risk ile ilişkilendirilmektedir.
PLAC Testi (Lp-PLA₂ Aktivitesi), damar duvarındaki aterosklerotik plaklarla ilişkili inflamatuvar süreçler hakkında bilgi sağlayabilen özel bir biyobelirteçtir. Kolesterol düzeyleri normal olsa bile bazı kişilerde devam eden damar duvarı inflamasyonu kardiyovasküler riskin sürmesine neden olabilir. PLAC testi bu açıdan ek bilgi sağlayabilmektedir.
Kimlerde Düşünülebilir?
- Ailede erken yaşta kalp krizi öyküsü bulunanlarda
- Diyabet veya insülin direnci olanlarda
- Metabolik sendromu bulunanlarda
- Trigliserid yüksekliği olanlarda
- Kardiyovasküler riskin daha ayrıntılı değerlendirilmesinin istendiği durumlarda
Sonuç:
Kalp damar hastalığında amaç yalnızca mevcut hastalığı saptamak değil, riski erken dönemde belirleyerek gerekli önlemleri zamanında almaktır. Klasik lipid profiline ek olarak Lipoprotein A, ApoB, ApoA1, ApoB/A1 oranı ve özellikle PLAC testi, uygun hastalarda kardiyovasküler risk değerlendirmesine katkı sağlayabilir.