FEKAL ELASTAZ (PANKREATİK)

Bu test, şüpheli ekzokrin pankreas yetmezliği olan hastaların değerlendirilmesi; nedeni açıklanamayan ishal, kabızlık, steatore (yağlı dışkı), gaz şikâyeti, kilo kaybı, üst karın ağrısı ve gıda intoleransı gibi semptomların varlığında kullanılır.

Kistik fibrozis, diabetes mellitus veya kronik pankreatit hastalarında ekzokrin pankreas fonksiyonunun izlenmesi amacıyla kullanılır.

Pankreatik elastaz (PE), pankreasın asiner hücrelerinde üretilen proteolitik bir enzimdir. Zimojen formunda salgılanır ve duodenumda tripsin tarafından aktif enzime dönüştürülür. PE sindirimde önemli rol oynar ve proteinleri özellikle alanin kalıntıları düzeyinde proteolitik olarak parçalar.

Ekzokrin pankreas yetmezliği (EPI), pankreasın alınan besinlerin parçalanması için gerekli sindirim enzimlerini yeterli miktarda üretemediği bir durumdur ve buna bağlı olarak maldijesyon ile malabsorpsiyon gelişir. EPI’nin klinik belirtileri arasında steatore (yağlı dışkı), şişkinlik, abdominal rahatsızlık ve kilo kaybı bulunur. En sık nedeni kronik pankreatit olmakla birlikte pankreas kanseri, pankreas cerrahisi, nekrotizan akut pankreatit, kistik fibrozis, inflamatuvar bağırsak hastalığı (Crohn hastalığı ve ülseratif kolit), diyabet (tip I ve II), mide cerrahisi, kısa bağırsak sendromu ve Zollinger-Ellison sendromu ile de ilişkili olabilir. Tedavi edilmediğinde kilo kaybı ve belirgin besin eksiklikleri gelişebilir. Tedavinin temelini pankreatik enzim replasman tedavisi oluşturur.

Dışkı testleri, EPI tanısında önemli bir yer tutar. Yetmiş iki saatlik fekal yağ testi steatore varlığının değerlendirilmesinde kullanılabilir; ancak günlük yüksek yağ alımı gerektirmesi nedeniyle hasta açısından zor ve tolere edilmesi güç bir testtir. Bu teste alternatif olarak dışkıda pankreatik elastaz ölçümü kullanılabilir. Dışkıdaki PE düzeyi pankreatik enzim üretimini yansıtır ve EPI hastalarında düşük bulunabilir. Güncel gastroenteroloji kılavuzları, pankreas hastalığı olasılığı yüksek ve malabsorpsiyonla uyumlu klinik bulguları olan hastalarda ilk değerlendirme testi olarak dışkıda PE ölçümünü önermektedir. Bununla birlikte, özellikle EPI olasılığı düşük hastalarda yanlış pozitif sonuçların görülebileceği de belirtilmektedir. Yapılan meta-analizlerde, sekretin stimülasyon testine kıyasla dışkıda PE ölçümünün duyarlılığı yaklaşık %77, özgüllüğü ise %88 bulunmuştur. EPI olasılığı düşük hastalarda yanlış pozitiflik oranının yaklaşık %11 olduğu tahmin edilmektedir. Ayrıca dışkıda PE ölçümünün duyarlılığı, ağır EPI olgularında hafif veya orta şiddette hastalığı olanlara göre daha yüksektir.

Test Sonucunun Yorumu

Pankreatik elastaz düzeyinin 200 ug/g üzerinde olması normal kabul edilir ve ekzokrin pankreas yetmezliğini düşündürmez.

100–200 ug/g arasındaki pankreatik elastaz düzeyleri, orta derecede ekzokrin pankreas yetmezliğini düşündürür.

100 ug/g’nin altındaki pankreatik elastaz düzeyleri ise ekzokrin pankreas yetmezliği ile uyumludur.