İNTRİNSİK FAKTÖR ANTİKORU

Vitamin B12 (kobalaminler), metilmalonil-Koenzim A’nın süksinil-Koenzim A’ya dönüşümü ile homosisteinden metiyonin sentezinde görev alan, birbirine yakın enzimatik kofaktörler grubudur. Vitamin B12 eksikliği megaloblastik anemiye ve nörolojik bozukluklara neden olabilir; nörolojik bulgular anemi olmadan görülebilir veya anemiden önce başlayabilir. Uygun replasman tedavisi genellikle kobalamin eksikliğini düzeltir; ancak B12 eksikliğini taklit eden farklı hastalıklar bulunabileceği gibi, eksiklik doğrulansa bile altta yatan nedene göre replasman tedavisinin dozu ve uygulama yolu değişebilir.

Pernisiyöz anemi (PA), gelişmiş ülkelerde kobalamin eksikliğinin en sık nedenlerinden biri olarak kabul edilir. PA’da, çoğunlukla otoimmün bir süreç sonucu gelişen gastrik mukoza atrofisi nedeniyle mide asidi, pepsin ve intrinsik faktör (IF) üretimi azalır veya kaybolur. Gastrik asit ve pepsin, kobalaminin gıdadaki bağlayıcı proteinlerden ayrılması için gereklidir; intrinsik faktör ise serbest vitamin B12’ye bağlanarak onu ileum mukozasındaki reseptörlere taşır ve emilimini kolaylaştırır. Bu nedenle PA’lı hastalarda genellikle yüksek doz oral B12 veya parenteral B12 replasmanı gerekebilir.

PA hastalarının çoğunda gastrik parietal hücrelere veya intrinsik faktöre karşı otoantikorlar saptanabilir. İntrinsik faktör antikorları (IFA), pernisiyöz anemi için yüksek özgüllüğe sahip olmakla birlikte olguların yalnızca yaklaşık %50’sinde pozitiftir. Buna karşılık parietal hücre antikorları olguların yaklaşık %90’ında pozitif bulunabilir; ancak başka otoimmün hastalıklarda ve sağlıklı bireylerde (özellikle ileri yaşta) da görülebildiğinden özgüllüğü daha düşüktür. Düşük serum B12 ile uyumlu klinik/hematolojik bulgular (makrositoz, megaloblastik anemi, nörolojik semptomlar) varlığında, pernisiyöz anemiyi doğrulamak amacıyla bu test kullanılır. 

Test Sonucunun Yorumu

Pozitif: Pernisiyöz anemi tanısını çok güçlü destekler (özgüllüğü yüksektir). Klinik tablo, B12, hemogram ve gerekirse fonksiyonel testlerle (MMA(Test Kodu: B0004)/homosistein(Test kodu:  B9542)) birlikte değerlendirilmelidir. IFA testinin pozitif olması PA tanısını çok güçlü şekilde destekler. Ancak IFA’nın PA için tanısal duyarlılığı yaklaşık %50 olduğundan, IFA’nın negatif veya şüpheli (indetermine) olması PA’yı dışlamaz. Bu hastalarda PA veya malnütrisyon gibi başka bir neden söz konusu olabilir. Bu durumda serum gastrin düzeyi ölçümü yardımcıdır: PA’lı hastalarda aklorhidriye bağlı kompansatuvar yanıt olarak açlık serum gastrin (Test Kodu: H8574)düzeyi sıklıkla artmıştır ve genellikle >200 pg/mL bulunur.

Negatif veya İndetermine: Pernisiyöz anemiyi dışlamaz. IFA testinin pernisiyöz anemi için duyarlılığı yaklaşık %50 civarındadır; yani hastaların önemli bir kısmında IFA negatif olabilir. Klinik şüphe devam ediyorsa etiyoloji için ek değerlendirmeler düşünülebilir (kliniğe göre; ör. gastrin vb)